ନାଏବ ବାବୁ

ଶ୍ରୀ କେଶବ ଚନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ର

ପରିଚୟ

‘ନାଏବ ବାବୁ’ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ କାଳଜୟୀ କୃତି, ଯାହା ମଣିଷର ଲୋଭ, ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ କର୍ମଫଳର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । ଶ୍ରୀ କେଶବ ଚନ୍ଦ୍ର ମିଶ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଜଣେ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପୁଅ କିପରି ନିଜ ଚତୁରତା ଓ ପରିଶ୍ରମ ବଳରେ ଜଣେ ପ୍ରତିପତ୍ତିଶାଳୀ 'ନାଏବ' ବା ଜମିଦାରଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶାସକ ହୋଇପାରିଛି ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେହି ସମ୍ପତ୍ତି କିପରି ତାଙ୍କ ପୁଅର ଅପକର୍ମ ଯୋଗୁଁ ଧୂଳିସାତ୍ ହୋଇଛି, ତାହାର ଏକ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ କାହାଣୀ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଏହି କାହାଣୀଟି ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ଶହେବର୍ଷ ତଳର ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପରିବେଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଖରସ୍ରୋତା ନଦୀକୂଳରେ ଥିବା 'ସନ୍ନ୍ୟାସୀପୁର' ଗ୍ରାମକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସମଗ୍ର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଗତିଶୀଳ ହୋଇଛି । ସେହି ସମୟର ଓଡ଼ିଶା ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ; ଯେଉଁଠି ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ରେଳ ବା ସଡ଼କ ପଥ ନଥିଲା, ଲୋକେ ଚାଲି ଚାଲି ବା ବଳଦ ଗାଡ଼ିରେ ଯାଉଥିଲେ । ଗାଁର ଚାଟଶାଳିରେ ଖଡ଼ିପାଠରୁ ଶିକ୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଅବଧାନଙ୍କ ବେତ ଥିଲା ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରଧାନ ମାଧ୍ୟମ । ସାମାଜିକ ସ୍ତରରେ ଜାତିପ୍ରଥା ଓ କୁଳ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଖୁବ୍ ଅଧିକ ଥିଲା । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାସନ, କରଣ ସାହି ଏବଂ ହାଟୁଆ ପାଟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ତଥା ଧନୀ ଓ ଗରିବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରଭେଦକୁ ଏଥିରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ପୁସ୍ତକଟିରେ ସେହି ସମୟର ପାରମ୍ପରିକ ଓଷାବ୍ରତ, ଦୋଳ ଯାତ୍ରା, ଗୁମାସ୍ତା ଓ ପିଆଦାଙ୍କ ଶାସନ ଏବଂ କ୍ରମଶଃ ଆସୁଥିବା ନୂତନ ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷା ଓ କଚେରି ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଭାବକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଏହି ସାମାଜିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ କାହାଣୀଟି ଆମକୁ ଏକ ପୁରୁଣା ସମୟର ଅନୁଭୂତି ପ୍ରଦାନ କରେ, ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଛନ୍ଦକପଟ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି ।

ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର

ମଦନ ମହାନ୍ତି (ମଦନ ପଟ୍ଟନାୟକ): ସେ ଜଣେ ସରଳ ଓ ନିରାଡ଼ମ୍ବର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଅବଧାନ-। ସେ ଅଳ୍ପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜର ଶେଷ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ଗୁଣ ଓ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ ।

ଘନଶ୍ୟାମ (ନାଏବ ବାବୁ): କାହାଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର । ଜଣେ ଅମିନ ଭାବେ ଚାକିରି ଆରମ୍ଭ କରି ସେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନାଏବ ହୋଇପାରିଥିଲେ । ସେ ଖୁବ୍ ହିସାବୀ, କୃପଣ ଏବଂ କିଛି ମାତ୍ରାରେ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଗାଁର ଦୁଇ ଧନୀ ମହାଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ହାତେଇ ନେଇଥିଲେ ।

ଘନଶ୍ୟାମଙ୍କ ମା': ସେ ସ୍ନେହମୟୀ ଜନନୀର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ । ପୁଅର ପ୍ରତିଟି ସୁଖରେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଜୀବନ ବୋହୂ ସହିତ କଳହ ଓ ପାରିବାରିକ ଅଶାନ୍ତିରେ କଟିଥିଲା ।

ନିଧି (ଦୟାନିଧି): ନାଏବ ବାବୁଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ । ଅତି ଗେହ୍ଲାରେ ବଢ଼ିଥିବା ନିଧି କଟକରେ ପାଠ ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ଖରାପ ସଙ୍ଗତରେ ପଡ଼ି ମଦ ଓ ବେଶ୍ୟାଶକ୍ତ ହୋଇଗଲେ । ସେ ପିତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅର୍ଜିତ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମଉଜ ମଜଲିସରେ ଉଡ଼ାଇ ଦେଇଥିଲେ ।

ସୁଶୀଳା: ନିଧିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ । ସେ ଧୀର, ସ୍ଥିର ଏବଂ ବିଜ୍ଞ ଥିଲେ । ପରିବାରର ଖରାପ ସମୟରେ ସେ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ସାହା ଭାବେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ନିଜର ସହନଶୀଳତା ଗୁଣରେ ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସୁଧାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ।

ସାଧୁଆ: ନାଏବ ବାବୁଙ୍କର ଜଣେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ନିମକ୍ ସଚ୍ଚା ଚାକର । ସେ କଟୁ କଥା କହିଲେ ବି ନାଏବଙ୍କ ପରିବାର ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅଗାଧ ଭକ୍ତି ଥିଲା ।

କମଳା: ନାଏବ ବାବୁଙ୍କର ବିଧବା ଭଉଣୀ, ଯିଏ ଘରର ସବୁ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଥିଲେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ

ଏହି କାହାଣୀଟି ସନ୍ନ୍ୟାସୀପୁର ଗ୍ରାମର ଜଣେ ସରଳ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ ବା ‘ଅବଧାନ’ ମଦନ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ପରିବାରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ମଦନ ମହାନ୍ତି ଅତି ଅଳ୍ପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଘନଶ୍ୟାମଙ୍କୁ ନିଜ ଚାଟଶାଳୀରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ । ଘନଶ୍ୟାମ ପିଲାଟି ଦିନରୁ ଖୁବ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷର ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା । ପରେ ସେ ନିଜ ମାମୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଜମି ମାପ ବା ‘ଅମିନ’ କାମ ଶିଖିଲେ । ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ବଳରେ ସେ ଜଣେ ସଫଳ ଅମିନ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଲେ ଏବଂ ନିଜ ସଂଜ୍ଞା ‘ମହାନ୍ତି’ରୁ ‘ପଟ୍ଟନାୟକ’କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ନିଜର ସାମାଜିକ ପ୍ରତିପତ୍ତି ବଢ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ସେ ନିଜର ଚତୁରତା ଓ ପରିଶ୍ରମ ବଳରେ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ‘ନାଏବ’ ପଦବୀ ହାସଲ କଲେ । ନାଏବ ବାବୁଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା । ସେ ଗାଁର ଦୁଇ ଧନୀ ମହାଜନ, କାଚରା ଓ ତେଲି ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଈର୍ଷାର ବୀଜ ବପନ କଲେ । ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଧାକୃଷ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା ଓ ମଜଲିସକୁ ନେଇ ଏକ ଅନ୍ଧ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଏହି ବାଦ-ବିବାଦ ଯୋଗୁଁ ଦୁଇ ପରିବାର କୋର୍ଟ-କଚେରି ମାମଲାରେ ଫସିଗଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ଭଲ ଜମି ନାଏବ ବାବୁ ଅତି ଶସ୍ତାରେ ହାତେଇ ନେଲେ । ସେ ମଠ ଡିହ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଶସ୍ତ ଜମି କିଣି ସେଠାରେ ଏକ ଭବ୍ୟ ଘର ନିର୍ମାଣ କଲେ ।

ନାଏବ ବାବୁଙ୍କର ଏହି ସଫଳତା ପଛରେ ଏକ ବଡ଼ ପାରିବାରିକ ଅଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ଲୁଚି ରହିଥିଲା । ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମା’ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲାଗିରହିଥିବା କଳହ ତାଙ୍କ ମା’ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ସାଜିଥିଲା । ଅନ୍ୟପଟେ, ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ନିଧି (ଦୟାନିଧି) ଅତି ସ୍ନେହରେ ବଢ଼ିଥିଲା । ନାଏବ ତାକୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ କଟକ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସେ ଖରାପ ସଙ୍ଗତରେ ପଡ଼ି ମଦ୍ୟପାନ ଓ ବିଳାସବ୍ୟସନରେ ମାତିଗଲା । ସେ ପିତାଙ୍କ ପାଖରୁ ଲୁଚାଇ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗଚ୍ଛିତ ଧନ ଉଡ଼ାଇବାକୁ ଲାଗିଲା । ନାଏବ ବାବୁ ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟରେ ଅତିଶୟ ରୁଗ୍ଣ ହୋଇଗଲେ । ସେ ଉପଲବ୍ଧି କଲେ ଯେ ସେ ଯେଉଁ ଧନ ପାଇଁ ସାରା ଜୀବନ ଅଧର୍ମ କରିଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ କୌଣସି କାମରେ ଆସିଲା ନାହିଁ । ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଧି ସବୁ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଏକ ହତ୍ୟା ମାମଲାରେ ଫସି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଃସ୍ୱ ହୋଇଗଲେ । ଶେଷରେ, କେବଳ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ପତ୍ନୀ ସୁଶୀଳାଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ସେ ନିଜର ଭୁଲ ବୁଝିପାରିଲେ ।

ଉପସଂହାର

'ନାଏବ ବାବୁ' କାହାଣୀଟି ମଣିଷ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ଚେତାବନୀ ସଦୃଶ । ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଯେଉଁ ଧନ ଅନ୍ୟର ତଣ୍ଟି ଚିପି କିମ୍ବା ଛନ୍ଦ-କପଟ କରି ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ, ତାହା କେବେ ହେଲେ ସୁଖ ଦିଏ ନାହିଁ । ଶାସ୍ତ୍ରର ସେହି ପୁରାତନ ବାଣୀ "ଦୁଃଖେ ଅର୍ଜିତ ଯେତେ ଧନ, ସେ ନୋହେ ସୁଖେ ପ୍ରୟୋଜନ" ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ସାର୍ଥକ ହୋଇଛି । ନାଏବ ବାବୁ ନିଜକୁ ଜଣେ ଚତୁର ଓ ସଫଳ ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶେଷରେ ସେ ଜଣେ ଅସହାୟ ଓ ଅନୁତପ୍ତ ପିତା ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଗର୍ବ ଓ ପ୍ରତିପତ୍ତି ଧୂଳିସାତ୍ ହୋଇଗଲା । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସଂସାରରେ ଧନ ଅପେକ୍ଷା ଧର୍ମ ଏବଂ ଚରିତ୍ରର ମୂଲ୍ୟ ଅନେକ ଅଧିକ । ନିଧିର ପତନ ପଛରେ କେବଳ ପିତାଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ ନଥିଲା, ବରଂ ନାଏବଙ୍କର ଅଧର୍ମ ପଥରେ ଅର୍ଜିତ ସମ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦାୟୀ ଥିଲା । ଅନ୍ୟପଟେ, ସୁଶୀଳା ଓ ସାଧୁଆଙ୍କ ଭଳି ଚରିତ୍ର ଆମକୁ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସାଧୁତାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାନ୍ତି । ସୁଶୀଳା ନିଜର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ବଳରେ ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସୁଧାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ଉଜୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ସଂସାରକୁ ପୁନର୍ବାର ଗଢ଼ିବାକୁ ସାହସ ଦେଇଥିଲେ ।

ଏହି କାହାଣୀଟି କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଗଳ୍ପ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମଣିଷର ଲୋଭ ଏବଂ କର୍ମଫଳର ଏକ କାଳଜୟୀ ଦର୍ଶନ । ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ପରିଶ୍ରମ ଓ ସଫଳତା ଯଦି ଅନ୍ୟର ଅନିଷ୍ଟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର ପରିଣାମ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ ବୋଲି ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଆମକୁ ଚେତାଇ ଦିଏ । ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନକୁ ପଢ଼ିଲେ ପାଠକେ ମଣିଷ ଜୀବନର ଅନେକ ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟ ବୁଝିପାରିବେ । ତେଣୁ, ଜୀବନର ସତ୍ୟାସତ୍ୟକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିବା ପାଇଁ ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ‘ନାଏବ ବାବୁ’ ପୁସ୍ତକଟିକୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ । ଏହା କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବ ନାହିଁ, ବରଂ ଜୀବନକୁ ଏକ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।